Trung Quốc được cho là đang đẩy nhanh quá trình loại bỏ Windows khỏi một số hệ thống thuộc cơ quan nhà nước, trong đó đáng chú ý là cả phiên bản Windows 10 được Microsoft phát triển riêng cho chính phủ nước này. Động thái cho thấy Bắc Kinh ngày càng ưu tiên các nền tảng công nghệ trong nước, trong bối cảnh lo ngại về an ninh dữ liệu và sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài tiếp tục gia tăng.
Theo Bloomberg, Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc gần đây đã yêu cầu một số tổ chức liên kết với nhà nước gỡ bỏ phiên bản Windows 10 tùy chỉnh dành cho chính phủ sớm hơn kế hoạch ban đầu.
Đây là một diễn biến đáng chú ý bởi Windows 10 China Government Edition vốn được Microsoft phát triển riêng để đáp ứng những yêu cầu đặc thù của chính phủ Trung Quốc. Phiên bản này thậm chí được xây dựng thông qua một mô hình hợp tác đặc biệt giữa Microsoft và một doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc.
Ban đầu, phiên bản Windows tùy chỉnh này dự kiến tiếp tục được hỗ trợ đến tháng 2/2027. Tuy nhiên, thời hạn sử dụng hiện được cho là đang bị rút ngắn.
Trung Quốc bất ngờ yêu cầu gỡ Windows 10
Theo những người am hiểu vấn đề, quyết định đẩy nhanh quá trình loại bỏ Windows xuất phát từ những lo ngại liên quan đến an ninh dữ liệu. Điều đáng chú ý là các quan chức Trung Quốc được cho là chưa xác định một lỗ hổng bảo mật cụ thể nào trên Windows 10 China Government Edition.
Microsoft cũng khẳng định hãng không biết về bất kỳ sự cố bảo mật nào liên quan đến sản phẩm này và cho biết hệ điều hành vẫn nhận được các bản cập nhật bảo mật thường xuyên.
Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện Trung Quốc và C&M Information Technologies, công ty tham gia phát triển phiên bản Windows nói trên, hiện chưa đưa ra bình luận chính thức về thông tin.
Diễn biến này xuất hiện trong thời điểm quan hệ công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn đặc biệt nhạy cảm. Hai quốc gia đang cạnh tranh gay gắt trong các lĩnh vực từ bán dẫn, AI cho đến cơ sở hạ tầng công nghệ và an ninh mạng. Tuy nhiên, các nguồn tin cho rằng chưa có dấu hiệu cho thấy quyết định loại bỏ Windows lần này liên quan trực tiếp đến những diễn biến ngoại giao giữa hai nước.
Microsoft từng phát triển Windows riêng cho chính phủ Trung Quốc
Năm 2016, C&M Information Technologies (CMIT) được thành lập dưới hình thức liên doanh giữa Microsoft và Tập đoàn Công nghệ Điện tử Trung Quốc (CETC), một doanh nghiệp nhà nước. Một năm sau, Microsoft giới thiệu Windows 10 China Government Edition. Về cơ bản, đây là phiên bản Windows 10 Enterprise được tùy chỉnh sâu nhằm đáp ứng các yêu cầu của cơ quan chính phủ Trung Quốc.
Microsoft đã loại bỏ hoặc hạn chế một số thành phần không cần thiết đối với môi trường chính phủ, trong đó có OneDrive. Chính phủ Trung Quốc đồng thời được trao quyền kiểm soát lớn hơn đối với dữ liệu đo từ xa và quá trình cập nhật hệ thống. Hệ điều hành cũng hỗ trợ những thuật toán mã hóa riêng của Trung Quốc nhằm đáp ứng các yêu cầu đặc thù về bảo mật.
Những khách hàng thử nghiệm ban đầu từng bao gồm Tổng cục Hải quan Trung Quốc, thành phố Thượng Hải và Westone, một doanh nghiệp công nghệ thông tin thuộc nhà nước. Việc Microsoft chấp nhận phát triển một phiên bản Windows đặc biệt cho Trung Quốc từng được xem là nỗ lực để duy trì sự hiện diện của Windows trong một thị trường mà vấn đề kiểm soát dữ liệu và chủ quyền công nghệ ngày càng được coi trọng.
Windows phiên bản Trung Quốc vẫn không đạt kỳ vọng
Tuy nhiên, việc có một phiên bản Windows riêng dường như vẫn chưa đủ để Microsoft duy trì vị thế trong hệ thống mua sắm công của Trung Quốc.
Theo Reuters, các hướng dẫn mua sắm máy tính của chính phủ Trung Quốc được công bố từ tháng 12/2023 đến tháng 5/2026 cho thấy 5 trong số 6 tài liệu không khuyến nghị sử dụng sản phẩm của Microsoft. Tài liệu còn lại có đề cập Windows 10 China Government Edition nhưng đi kèm nhiều yêu cầu quản lý bổ sung mà Microsoft phải đáp ứng.
Điều này cho thấy vấn đề không còn đơn thuần nằm ở việc Windows có đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hay không. Trung Quốc đang ngày càng quan tâm đến toàn bộ chuỗi công nghệ phía sau một hệ thống máy tính, từ CPU, hệ điều hành cho tới phần mềm và khả năng kiểm soát dữ liệu.
Vì vậy, ngay cả một phiên bản Windows được thiết kế riêng cho chính phủ cũng khó tránh khỏi xu hướng thay thế bằng các nền tảng nội địa.
Bắc Kinh muốn xây dựng hệ sinh thái thay thế Windows
Việc loại bỏ Windows nằm trong chiến lược rộng hơn của Trung Quốc nhằm giảm sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài.
Trong nhiều năm, Bắc Kinh đã thúc đẩy các cơ quan nhà nước sử dụng phần cứng và phần mềm do doanh nghiệp trong nước phát triển. Mục tiêu không chỉ là giảm nguy cơ bị gián đoạn nguồn cung mà còn tăng khả năng kiểm soát dữ liệu và hạ tầng công nghệ quan trọng.
Ở lĩnh vực CPU, các danh sách sản phẩm được ưu tiên trong hệ thống mua sắm công ngày càng tập trung vào những nền tảng do Trung Quốc phát triển, trong khi vai trò của các sản phẩm CPU Intel và AMD bị thu hẹp.
Ở mảng hệ điều hành, những cái tên như Kylin và Tongxin đang được thúc đẩy mạnh hơn. Phần lớn các nền tảng này dựa trên Linux và được tùy biến để phục vụ môi trường doanh nghiệp cũng như cơ quan nhà nước. Dự án mã nguồn mở openKylin cũng là một phần trong nỗ lực xây dựng hệ sinh thái phần mềm nội địa có khả năng thay thế các nền tảng phổ biến như Windows và macOS.
Nếu các nền tảng này tiếp tục trưởng thành, việc chuyển đổi sẽ không còn đơn giản là thay một hệ điều hành. Trung Quốc có thể từng bước xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh từ CPU → hệ điều hành → phần mềm → nền tảng đám mây, qua đó giảm đáng kể sự phụ thuộc vào các công ty công nghệ Mỹ.
Microsoft đang chịu thêm áp lực tại Trung Quốc
Xu hướng này cũng diễn ra trong bối cảnh Microsoft đang thu hẹp một phần hoạt động tại Trung Quốc. Theo các báo cáo gần đây, ít nhất 15 văn phòng chi nhánh và liên doanh của Microsoft tại Trung Quốc đã đóng cửa trong vòng 5 năm qua.
Dù vậy, Microsoft vẫn duy trì sự hiện diện tại quốc gia này, đặc biệt trong các lĩnh vực như điện toán đám mây và AI. Hãng tiếp tục cung cấp dịch vụ cho những doanh nghiệp Trung Quốc có hoạt động kinh doanh quốc tế. Điều đáng nói là Windows lại đang đứng trước một bài toán hoàn toàn khác.
Nếu trước đây Microsoft có thể giữ vị trí bằng cách tùy chỉnh Windows để đáp ứng các yêu cầu riêng của chính phủ Trung Quốc, thì hiện nay Bắc Kinh dường như đang chuyển sang một chiến lược quyết liệt hơn: tự xây dựng nền tảng thay thế thay vì tiếp tục điều chỉnh sản phẩm nước ngoài.
Việc phiên bản Windows được phát triển riêng cho chính phủ Trung Quốc có nguy cơ bị loại bỏ trước thời hạn vì thế mang ý nghĩa lớn hơn một thay đổi phần mềm đơn thuần. Nó phản ánh sự dịch chuyển của thị trường công nghệ Trung Quốc từ “sử dụng công nghệ nước ngoài nhưng kiểm soát chặt chẽ” sang “tự chủ công nghệ và giảm phụ thuộc”.
Nếu xu hướng này tiếp tục, Windows có thể ngày càng mất vị trí trong khu vực nhà nước Trung Quốc, trong khi Microsoft phải tập trung nhiều hơn vào những mảng mà công ty vẫn còn lợi thế như cloud, AI và các dịch vụ dành cho doanh nghiệp quốc tế.
